Platón
Protágoras
edición griego español
fuente griego
PRWTAGORAS |
PROTAGORAS |
ET. Póqen, w3 Sw'krateV, faínñ; h6 dh<la dh> o7ti a1pò kunhgesíou toû perì th>n !Alkibiádou w7ran; kaì mh'n moi kaì prv'hn i1dónti kalòV mèn e1faíneto a1nh>r e5ti, a1nh>r méntoi, w3 Sw'krateV, w7V g! e1n au1toîV h2mîn ei1rh<sqai, kaì pw'gwnoV h5dh u2popimplámenoV. |
St. I 309a |
Amigo.- ¿De dónde sales, Sócrates? ¿No es evidente que de andar a la caza de los favores de Alcibíades? Por cierto, el otro día, al verle, me pareció, en verdad, un hombre hermoso todavía y, con todo, un hombre, Sócrates, dicho sea entre nosotros, y apuntándole ya una espesa barba. |
ET. Kaì tí a6n gegonòV ei5h perì sè ka1keînon tosoûton prâgma; ou1 gàr dh'pou tinì kallíoni e1nétuceV a5llv e5n ge tñ<de tñ< pólei. |
309c | Am.– ¿Y qué cosa ha podido pasar entre tú y él? Porque, indudablemente, no habrás encontrado en esta ciudad otro más hermoso. |
SW. Pánu ge, pollà kaì ei1pw>n kaì a1koúsaV. |
310a | Sóc.- Así es. Y hemos mantenido una larga conversación. |
Kaì a7ma e1piyhlafh'saV toû skímpodoV e1kaqézeto parà toùV pódaV mou, kaì ei3pen* "9EspéraV dh<ta, mála ge o1yè a1fikómenoV e1x Oi1nóhV. o2 gár toi paîV me o2 SáturoV a1pédra* kaì dh<ta méllwn soi frázein o7ti diwxoímhn au1tón, u2pó tinoV a5llou e1pelaqómhn. e1peidh> dè h3lqon kaì dedeipnhkóteV h3men kaì e1méllomen a1napaúesqai, tóte moi a2delfòV légei o7ti h7kei PrwtagóraV. kaì e5ti mèn e1neceírhsa eu1qùV parà sè i1énai, e5peitá moi lían pórrw e5doxe tw<n nuktw<n ei3nai* e1peidh> dè tácistá me e1k toû kópou o2 u7pnoV a1nh<ken, eu1qùV a1nastàV ou7tw deûro e1poreuómhn." Kaì e1gw> gignw'skwn au1toû th>n a1ndreían kaì th>n ptoíhsin, "Tí ou3n soi," h3n d! e1gw', "toûto; mw<n tí se a1dikeî PrwtagóraV;" Kaì o8V gelásaV, "Nh> toùV qeoúV," e5fh, "w3 Sw'krateV, o7ti ge mónoV e1stì sofóV, e1mè dè ou1 poieî." "!Allà naì mà Día," e5fhn e1gw', "a6n au1tv< didv<V a1rgúrion kaì peíqñV e1keînon, poih'sei kaì sè sofón." "Ei1 gár," h3 d! o7V, "w3 Zeû kaì qeoí, e1n toútv ei5h* w2V ou5t" a6n tw<n e1mw<n e1pilípoimi ou1dèn ou5te tw<n fílwn* a1ll! au1tà taûta kaì nûn h7kw parà sé, i7na u2pèr e1moû dialecqñ<V au1tv<. e1gw> gàr a7ma mèn kaì new'teróV ei1mi, a7ma dè ou1dè e2w'raka Prwtagóran pw'pote ou1d! a1kh'koa ou1dén* e5ti gàr paîV h3 o7te tò próteron e1pedh'mhse. a1llà gár, w3 Sw'krateV, pánteV tòn a5ndra e1painoûsin kaí fasin sofw'taton ei3nai légein* a1llà tí ou1 badízomen par! au1tón, i7na e5ndon |
310c | Y, palpando la cama en la oscuridad, se sentó a mis pies y añadió: «Como te lo digo, que fue ayer tarde, a última hora, a mi llegada a Oinoe. Pues mi esclavo Sátiro se había escapado y, si bien pensaba comunicarte que iba a ir a buscarle, sin embargo, me olvidé, no sé por qué. Una vez de vuelta, después de cenar, al ir a acostarnos, fue cuando mi hermano me dijo que Protágoras estaba aquí. Lo primero que pensé fue venir a decírtelo; pero, luego, me pareció que la noche estaba ya demasiado avanzada. Sin embargo, tan pronto como el sueño me libró de la fatiga, me levanté rápidamente y vine para acá». Entonces yo, reconociendo su valentía y su excitación, le dije: «¿Pero en qué te incumbe esto? ¿Te ha ofendido en algo Protágoras?». El, riéndose, contestó: «¡Por los dioses!, Sócrates, ¡Claro que sí! Ya que sólo él es sabio y a mí no me hace tal». «Pero, ¡Por Zeus! –repliqué–, si le ofreces dinero y le convences, te hará sabio». «Si por eso es –dijo–. ¡Por Zeus y todos los dioses! que no escatimaré mi dinero ni el de mis amigos. Y por eso precisamente acudo ahora a tí: Para que le hables de mí, pues yo soy aún demasiado joven y nunca he visto ni oído a Protágoras, ya que la primera vez que vino aquí yo era aún un niño. Pero todos le ensalzan, Sócrates, y dicen que, hablando. es el más sabio. ¿Por qué no vamos a su casa para |
katalábwmen; katalúei d!, w2V e1gw> h5kousa, parà Kallíj tv< 9Ipponíkou* a1ll! i5wmen." Kaì e1gw> ei3pon* "Mh'pw, a1gaqé, e1keîse i5wmen –prv> gár e1stin– a1llà deûro e1xanastw<men ei1V th>n au1lh'n, kaì periiónteV au1toû diatríywmen e7wV a6n fw<V génhtai* ei3ta i5wmen. kaì gàr tà pollà PrwtagóraV e5ndon diatríbei, w7ste, qárrei, katalhyómeqa au1tón, w2V tò ei1kóV, e5ndon." |
311a | cogerle dentro? se aloja, según he oído, en casa de Calias, el hijo de Hipónico. Vayamos, pues». «Todavía no, buen amigo –repuse–. Es temprano para ir allí. Salgamos, entretanto, al patio, y esperemos, mientras paseamos, a que amanezca. Y, después. vamos. Protágoras pasa mucho tiempo en casa; de modo que, tranquilízate, le cogeremos, seguramente, dentro». |
toûtó tíV se proséroito* "Au1tòV dè dh> w2V tíV genhsómenoV e5rcñ parà tòn Prwtagóran;" –Kaì o8V ei3pen e1ruqriásaV –h5dh gàr u2péfainén ti h2méraV, w7ste katafanh< au1tòn genésqai –Ei1 mén ti toîV e5mprosqen e5oiken, dh<lon o7ti sofisth>V genhsómenoV. –Sù dé, h3n d! e1gw', pròV qew<n, ou1k a6n ai1scúnoio ei1V toùV /EllhnaV sautòn sofisth>n parécwn; –Nh> tòn Día, w3 Sw'krateV, ei5per ge a8 dianooûmai crh> légein. –!All! a5ra, w3 9IppókrateV, mh> ou1 toiaúthn u2polambáneiV sou th>n parà Prwtagórou máqhsin e5sesqai, a1ll! oi7aper h2 parà toû grammatistoû e1géneto kaì kiqaristoû kaì paidotríbou; toútwn gàr sù e2kásthn ou1k e1pì técnñ e5maqeV, w2V dhmiourgòV e1sómenoV, a1ll! e1pì paideíj, w2V tòn i1diw'thn kaì tòn e1leúqeron prépei. –Pánu mèn ou3n moi dokeî, e5fh, toiaúth mâllon ei3nai h2 parà Prwtagórou máqhsiV. |
312a | – Y si alguien te preguntase: «Acudes a Protágoras para convertirte ¿en qué?» |
poieî; –Mà Dí!, e5fh, ou1kéti e5cw soi légein. |
313 a | – ¡Por Zeus!, –replicó–, no sé contestarte. |
makárie, mh> perì toîV filtátoiV kubeúñV te kaì kinduneúñV. kaì gàr dh> kaì polù meízwn kíndunoV e1n tñ< tw<n maqhmátwn w1nñ< h6 e1n tñ< tw<n sitíwn. sitía mèn gàr kaì potà priámenon parà toû kaph'lou kaì e1mpórou e5xestin e1n a5lloiV a1ggeíoiV a1poférein, kaì prìn déxasqai au1tà ei1V tò sw<ma piónta h6 fagónta, kataqémenon oi5kade e5xestin sumbouleúsasqai, parakalésanta tòn e1pai+onta, o7ti te e1destéon h6 potéon kaì o7ti mh', kaì o2póson kaì o2póte* w7ste e1n tñ< w1nñ< ou1 mégaV o2 kíndunoV. maqh'mata dè ou1k e5stin e1n a5llv a1ggeív a1penegkeîn, a1ll! a1nágkh kataqénta th>n timh>n tò máqhma e1n au1tñ< tñ< yucñ< labónta kaì maqónta a1piénai h6 beblamménon h6 w1felhménon. taûta ou3n skopw'meqa kaì metà tw<n presbutérwn h2mw<n* h2meîV gàr e5ti néoi w7ste tosoûton prâgma dielésqai. nûn méntoi, w7sper w2rmh'samen, i5wmen kaì a1koúswmen toû a1ndróV, e5peita a1koúsanteV kaì a5lloiV a1nakoinwsw'meqa* kaì gàr ou1 mónoV PrwtagóraV au1tóqi e1stín, a1llà kaì 9IppíaV o2 !HleîoV –oi3mai dè kaì Pródikon tòn Keîon –kaì a5lloi polloì kaì sofoí. |
314a | Pero si no, procura, mi buen amigo, no arriesgar ni poner en peligro lo más preciado, pues mucho mayor riesgo se corre en la compra de enseñanzas que en la de alimentos. Porque quien compra comida o bebida al traficante o al comerciante puede transportar esto en otros recipientes y, depositándolo en casa, antes de proceder a beberlo o comerlo, puede llamar a un entendido para pedirle consejo sobre lo que es comestible o potable y lo que no, y en qué cantidad y cuándo; de modo que no se corre gran riesgo en la compra. Pero las enseñanzas no se pueden transportar en otro recipiente, sino que, una vez pagado su precio, necesariamente, el que adquiere una enseñanza marcha ya, llevándola en su propia alma, dañado o beneficiado. Por consiguiente, examinemos estas cuestiones con quienes tienen más edad que nosotros, pues somos aún jóvenes para resolver un asunto tal. Ahora, no obstante, vayamos, como habíamos decidido, y escuchemos a ese hombre; y luego, al oírle, consultemos también con otros, ya que Protágoras no está allí solo, sino que están Hipias de Elis y también, creo, Pródico de Ceos y muchos otros asimismo sabios. |
a1delfòV au1toû o2 o2momh'trioV, PáraloV o2 PerikléouV, kaì CarmídhV o2 GlaúkwnoV, e1k dè toû e1pì qátera o2 e7teroV tw<n PerikléouV XánqippoV, kaì FilippídhV o2 Filomh'lou kaì !AntímoiroV o2 MendaîoV, o7sper eu1dokimeî málista tw<n Prwtagórou maqhtw<n kaì e1pì técnñ manqánei, w2V sofisth>V e1sómenoV. toútwn dè oi8 o5pisqen h1koloúqoun e1pakoúonteV tw<n legoménwn tò mèn polù xénoi e1faínonto –ou8V a5gei e1x e2kástwn tw<n pólewn o2 PrwtagóraV, di! w4n diexércetai, khlw<n tñ< fwnñ< w7sper !OrfeúV, oi2 dè katà th>n fwnh>n e7pontai kekhlhménoi –h3san dé tineV kaì tw<n e1picwríwn e1n tv< corv<. toûton tòn coròn málista e5gwge i1dw>n h7sqhn, w2V kalw<V hu1laboûnto mhdépote e1mpodw>n e1n tv< prósqen ei3nai Prwtagórou, a1ll! e1peidh> au1tòV a1nastréfoi kaì oi2 met! e1keínou, eu3 pwV kaì e1n kósmv periescízonto ou4toi oi2 e1ph'kooi e5nqen kaì e5nqen, kaì e1n kúklv periiónteV a1eì ei1V tò o5pisqen kaqístanto kállista. |
315a | hijo de Hipónico, y su hermano de madre Paralo, hijo de Pericles, y Cármides, hijo de Glaucon; al otro lado, el otro hijo de Pericles, Jantipo, y Filipides, hijo de Filomeno, y Antimero de Mende, el cual es considerado como el mejor discípulo de Protágoras y está ejercitando el arte para ser sofista. De los que detrás les daban séquito, escuchando la conversación, la mayoría parecían extranjeros de los que Protágoras recluta de todas las ciudades por las que pasa, atrayéndolos con su voz como Orfeo; y ellos, atraídos por su voz, le siguen. También había algunos de aquí en el coro. Sentí un gran placer al contemplar este coro y ver con qué primor procuraban no cortar jamás el paso a Protágoras, sino que, tan pronto como éste daba media vuelta junto con sus más inmediatos seguidores, al punto los oyentes de detrás se dividían en perfecto orden y, desplazándose hacia derecha e izquierda en círculo, se colocaban siempre detrás con toda destreza. |
dokeî a2nh>r ei3nai kaì qeîoV –a1llà dià th>n barúthta th<V fwnh<V bómboV tiV e1n tv< oi1kh'mati gignómenoV a1safh< e1poíei tà legómena. |
316a | pero, a causa de la extrema gravedad de su voz, se producía un runrún en la habitación que hacía confuso lo que decía. |
katà toûto ei3nai ou1 sumféromai* h2goûmai gàr au1toùV ou5 ti diapráxasqai o8 e1boulh'qhsan –ou1 gàr laqeîn tw<n a1nqrw'pwn toùV dunaménouV e1n taîV pólesi práttein, w4nper e7neka taût! e1stìn tà prosch'mata* e1peì oi7 ge polloì w2V e5poV ei1peîn ou1dèn ai1sqánontai, a1ll! a7tt! a6n ou4toi diaggéllwsi, taûta u2mnoûsin –tò ou3n a1podidráskonta mh> dúnasqai a1podrânai, a1llà katafanh< ei3nai, pollh> mwría kaì toû e1piceirh'matoV, kaì polù dusmenestérouV parécesqai a1nágkh toùV a1nqrw'pouV* h2goûntai gàr tòn toioûton pròV toîV a5lloiV kaì panoûrgon ei3nai. e1gw> ou3n toútwn th>n e1nantían a7pasan o2dòn e1lh'luqa, kaì o2mologw< te sofisth>V ei3nai kaì paideúein a1nqrw'pouV, kaì eu1lábeian taúthn oi3mai beltíw e1keínhV ei3nai, tò o2mologeîn mâllon h6 e5xarnon ei3nai* kaì a5llaV pròV taútñ e5skemmai, w7ste, sùn qev< ei1peîn, mhdèn deinòn páscein dià tò o2mologeîn sofisth>V ei3nai. kaítoi pollá ge e5th h5dh ei1mì e1n tñ< técnñ* kaì gàr kaì tà súmpanta pollá moí e1stin –ou1denòV o7tou ou1 pántwn a6n u2mw<n kaq! h2likían path>r ei5hn –w7ste polú moi h7distón e1stin, ei5 ti boúlesqe, perì toútwn a2pántwn e1nantíon tw<n e5ndon o5ntwn tòn lógon poieîsqai. |
317a | ninguno de ellos en este punto. Creo, en efecto, que no han conseguido lo que pretendían, pues no han logrado pasar inadvertidos ante los poderosos de las ciudades, debido a los cuáles, precisamente, se usan estas máscaras, porque la mayoría, por así decir, no se entera de nada, sino que corea lo que aquéllos le predican. Ahora bien, el no poder huir, cuando se está huyendo, sino quedar al descubierto, es mayor locura incluso que el intento; necesariamente se crea uno muchos más enemigos, porque piensan que ese tal es, además de otras cosas, un astuto malvado. Por eso yo he tomado el camino contrario: confieso abiertamente que soy sofista y que educo a los hombres; y pienso que esta precaución es mejor que aquélla, y que es preferible esta confesión que aquel disimulo. Además de esto, he tomado otras precauciones para, gracias a un dios, no sufrir ningún daño por confesar que soy sofista, pese a los muchos años que llevo ejerciendo, pues tengo ya muchos en total: no hay, en efecto, nadie de entre vosotros de quien yo no pudiera por la edad ser padre. Por lo tanto, mucho me agradaría, Si queréis, conversar sobre todo esto en presencia de todos los que están aquí dentro. |
e1poioû pròV e1mè u2pèr toû neanískou. |
318a | en favor de este joven. |
dioikoî, kaì perì tw<n th<V pólewV, o7pwV tà th<V pólewV dunatw'tatoV a6n ei5h kaì práttein kaì légein. |
319a | perfectamente; y en los asuntos públicos, para que sea el mejor dispuesto en el actuar y en el hablar. |
kalw<V kaì eu3 e1paídeusen, a8 dè au1tòV sofóV e1stin ou5te au1tòV paideúei ou5te tv a5llv paradídwsin, a1ll! au1toì periiónteV némontai w7sper a5fetoi, e1án pou au1tómatoi peritúcwsin tñ< a1retñ<. ei1 dè boúlei, Kleinían, tòn !Alkibiádou toutoui: new'teron a1delfón, e1pitropeúwn o2 au1tòV ou4toV a1nh>r Periklh<V, dediw>V perì au1toû mh> diafqarñ< dh> u2pò !Alkibiádou, a1pospásaV a1pò toútou, kataqémenoV e1n !ArífronoV e1paídeue* kaì prìn e8x mh<naV gegonénai, a1pédwke toútv ou1k e5cwn o7ti crh'saito au1tv<. kaì a5llouV soi pampóllouV e5cw légein, oi8 au1toì a1gaqoì o5nteV ou1déna pw'pote beltíw e1poíhsan ou5te tw<n oi1keíwn ou5te tw<n a1llotríwn. e1gw> ou3n, w3 Prwtagóra, ei1V taûta a1poblépwn ou1c h2goûmai didaktòn ei3nai a1reth'n* e1peidh> dé sou a1koúw taûta légontoV, kámptomai kaì oi3maí tí se légein dià tò h2geîsqaí se pollw<n mèn e5mpeiron gegonénai, pollà dè memaqhkénai, tà dè au1tòn e1xhurhkénai. ei1 ou3n e5ceiV e1nargésteron h2mîn e1pideîxai w2V didaktón e1stin h2 a1reth', mh> fqonh'sñV a1ll! e1pídeixon. |
320a | que depende de maestros; en cambio, en aquello que él mismo es sabio, ni los educa él ni se los encomienda a ningún otro, sino que les deja pastar libremente, como animales sueltos, por si encuentran casualmente la virtud por sí mismos. Si quieres, he aquí otro ejemplo: Este mismo Pericles, siendo tutor de Calias, hermano menor de Alcibíades, aquí presente, y temiendo que aquél fuera corrompido por Alcibíades, le separó de éste y encargó a Arifrón de su educación. Pero no habían pasado seis meses, cuando Arifrón, no sabiendo qué hacer con él, se lo devolvió a Pericles. |
e5nemen* a8 dè hu3xe megéqei, tv<de au1tv< au1tà e5svzen* kaì ta3lla ou7twV e1panisw<n e5nemen. taûta dè e1mhcanâto eu1lábeian e5cwn mh' ti génoV a1iJstwqeíh* e1peidh> dè au1toîV a1llhlofqoriw<n diafugàV e1ph'rkese, pròV tàV e1k DiòV w7raV eu1máreian e1mhcanâto a1mfiennùV au1tà puknaîV te qrixìn kaì stereoîV dérmasin, i2kanoîV mèn a1mûnai ceimw<na, dunatoîV dè kaì kaúmata, kaì ei1V eu1nàV i1oûsin o7pwV u2párcoi tà au1tà taûta strwmnh> oi1keía te kaì au1tofuh>V e2kástv* kaì u2podw<n tà mèn o2plaîV, tà dè [qrixìn kaì] dérmasin stereoîV kaì a1naímoiV. tou1nteûqen trofàV a5lloiV a5llaV e1xepórizen, toîV mèn e1k gh<V botánhn, a5lloiV dè déndrwn karpoúV, toîV dè r2ízaV* e5sti d! oi4V e5dwken ei3nai trofh>n zv'wn a5llwn borán* kaì toîV mèn o1ligogonían prosh<ye, toîV d! a1naliskoménoiV u2pò toútwn polugonían, swthrían tv< génei porízwn. a7te dh> ou3n ou1 pánu ti sofòV w6n o2 !EpimhqeùV e5laqen au2tòn katanalw'saV tàV dunámeiV ei1V tà a5loga* loipòn dh> a1kósmhton e5ti au1tv< h3n tò a1nqrw'pwn génoV, kaì h1pórei o7ti crh'saito. a1poroûnti dè au1tv< e5rcetai PromhqeùV e1piskeyómenoV th>n nomh'n, kaì o2r⪠tà mèn a5lla zv<a e1mmelw<V pántwn e5conta, tòn dè a5nqrwpon gumnón te kaì a1nupódhton kaì a5strwton kaì a5oplon* h5dh dè kaì h2 ei2marménh h2méra parh<n, e1n ñ4 e5dei kaì a5nqrwpon e1xiénai e1k gh<V ei1V fw<V. a1poríj ou3n scómenoV o2 PromhqeùV h7ntina swthrían tv< a1nqrw'pv eu7roi, kléptei 9Hfaístou kaì !AqhnâV th>n e5ntecnon sofían sùn purí –a1mh'canon gàr h3n a5neu puròV au1th>n kthth'n tv h6 crhsímhn genésqai –kaì ou7tw dh> dwreîtai a1nqrw'pv. th>n mèn ou3n perì tòn bíon sofían a5nqrwpoV taútñ e5scen, th>n dè politikh>n ou1k ei3cen* h3n gàr parà tv< Dií. tv< dè Promhqeî ei1V mèn th>n a1krópolin th>n toû DiòV oi5khsin ou1kéti e1necw'rei ei1selqeîn –pròV dè kaì ai2 DiòV fulakaì foberaì h3san –ei1V dè tò th<V !AqhnâV kaì 9Hfaístou oi5khma tò koinón, e1n v4 e1filotecneíthn, laqw>n ei1sércetai, kaì kléyaV th'n te e5mpuron técnhn th>n toû 9Hfaístou kaì th>n a5llhn th>n th<V !AqhnâV dídwsin a1nqrw'pv, kaì e1k toútou eu1poría mèn |
321a | un cuerpo grande, precisamente mediante él, las salvaba. |
a1nqrw'pv toû bíou gígnetai, Promhqéa dè di! !Epimhqéa u7steron, ñ4per légetai, kloph<V díkh meth<lqen. |
322a | pero sobre Prometeo, por culpa de Epimeteo, recayó luego, según se cuenta, el castigo de robo. |
fhmi –o7tan dè ei1V sumboulh>n politikh<V a1reth<V i5wsin, h8n deî dià dikaiosúnhV pâsan i1énai kaì swfrosúnhV, ei1kótwV a7pantoV a1ndròV a1nécontai, w2V pantì prosh<kon taúthV ge metécein th<V a1reth<V h6 mh> ei3nai póleiV. au7th, w3 Sw'krateV, toútou ai1tía. |
323a | deliberar sobre la virtud política, toda la cual deben abordar con justicia y sensatez, entonces escuchan, y con razón, a todo el mundo, como suponiendo que todos deben participar de esta virtud o, de lo contrario, no habría ciudades. Esta es, Sócrates, la causa de tal comportamiento. |
e8n kaì h2 a1dikía kaì h2 a1sébeia kaì sullh'bdhn pân tò e1nantíon th<V politikh<V a1reth<V* e5nqa dh> pâV pantì qumoûtai kaì nouqeteî, dh<lon o7ti w2V e1x e1pimeleíaV kaì maqh'sewV kthth<V ou5shV. ei1 gàr e1qéleiV e1nnoh<sai tò kolázein, w3 Sw'krateV, toùV a1dikoûntaV tí pote dúnatai, au1tó se didáxei o7ti oi7 ge a5nqrwpoi h2goûntai paraskeuastòn ei3nai a1reth'n. ou1deìV gàr kolázei toùV a1dikoûntaV pròV toútv tòn noûn e5cwn kaì toútou e7neka, o7ti h1díkhsen, o7stiV mh> w7sper qhríon a1logístwV timwreîtai* o2 dè metà lógou e1piceirw<n kolázein ou1 toû parelhluqótoV e7neka a1dikh'matoV timwreîtai –ou1 gàr a6n tó ge pracqèn a1génhton qeíh –a1llà toû méllontoV cárin, i7na mh> au3qiV a1dikh'sñ mh'te au1tòV ou4toV mh'te a5lloV o2 toûton i1dw>n kolasqénta. kaì toiaúthn diánoian e5cwn dianoeîtai paideuth>n ei3nai a1reth'n* a1potroph<V goûn e7neka kolázei. taúthn ou3n th>n dóxan pánteV e5cousin o7soiper timwroûntai kaì i1díj kaì dhmosíj. timwroûntai dè kaì kolázontai oi7 te a5lloi a5nqrwpoi ou8V a6n oi5wntai a1dikeîn, kaì ou1c h7kista !Aqhnaîoi oi2 soì polîtai* w7ste katà toûton tòn lógon kaì !Aqhnaîoí ei1si tw<n h2gouménwn paraskeuastòn ei3nai kaì didaktòn a1reth'n. w2V mèn ou3n ei1kótwV a1podécontai oi2 soì polîtai kaì calkéwV kaì skutotómou sumbouleúontoV tà politiká, kaì o7ti didaktòn kaì paraskeuastòn h2goûntai a1reth'n, a1podédeiktaí soi, w3 Sw'krateV, i2kanw<V, w7V gé moi faínetai. |
324a | Parte de éstos son la injusticia, la impiedad y, en una palabra, todo lo que es contrario a la virtud política. En este caso, todo el mundo se irrita y reprende a quien sea, prueba evidente de que se consideran fruto de la aplicación y del aprendizaje. Y si quieres reflexionar, Sócrates, sobre el valor que tiene castigar a los injustos, eso mismo te hará ver que los hombres consideran que la virtud puede ser adquirida. En efecto, nadie castiga a los injustos con la atención puesta en, o a causa de, que cometieron injusticias, a menos que se vengue irracionalmente como una bestia. El que se pone a castigar con la razón aplica el castigo, no por la injusticia pasada, pues no conseguiría que lo que fue dejase de ser, sino pensando en el futuro. para que ni él ni quien ve su castigo vuelvan a cometer injusticias. Y si lo hace con esta intención, es porque piensa que la virtud es enseñable, pues castiga en prevención. De esta opinión son cuantos en la vida privada o pública aplican penas. A los que se considera injustos, los condena y castiga todo el mundo, y sobremanera, los atenienses, tus conciudadanos. De esto se deduce, lógicamente, que también los atenienses son de los que piensan que la virtud puede ser adquirida y enseñada. |
kerameía a1llà dikaiosúnh kaì swfrosúnh kaì tò o7sion ei3nai, kaì sullh'bdhn e8n au1tò prosagoreúw ei3nai a1ndròV a1reth'n –ei1 toût! e1stìn ou4 deî pántaV metécein kaì metà toútou pánt! a5ndra, e1án ti kaì a5llo boúlhtai manqánein h6 práttein, ou7tw práttein, a5neu dè toútou mh', h6 tòn mh> metéconta kaì didáskein kaì kolázein kaì paîda kaì a5ndra kaì gunaîka, e7wsper a6n kolazómenoV beltíwn génhtai, o8V d! a6n mh> u2pakoúñ kolazómenoV kaì didaskómenoV, w2V a1níaton o5nta toûton e1kbállein e1k tw<n pólewn h6 a1pokteínein –ei1 ou7tw mèn e5cei, ou7tw d! au1toû pefukótoV oi2 a1gaqoì a5ndreV ei1 tà mèn a5lla didáskontai toùV u2eîV, toûto dè mh', skéyai w2V qaumasíwV gígnontai oi2 a1gaqoí. o7ti mèn gàr didaktòn au1tò h2goûntai kaì i1díj kaì dhmosíj, a1pedeíxamen* didaktoû dè o5ntoV kaì qerapeutoû tà mèn a5lla a5ra toùV u2eîV didáskontai, e1f! oi4V ou1k e5sti qánatoV h2 zhmía e1àn mh> e1pístwntai, e1f! v4 dè h7 te zhmía qánatoV au1tw<n toîV paisì kaì fugaì mh> maqoûsi mhdè qerapeuqeîsin ei1V a1reth'n, kaì pròV tv< qanátv crhmátwn te dhmeúseiV kaì w2V e5poV ei1peîn sullh'bdhn tw<n oi5kwn a1natropaí, taûta d! a5ra ou1 didáskontai ou1d! e1pimeloûntai pâsan e1piméleian; oi5esqaí ge crh', w3 Sw'krateV. e1k paídwn smikrw<n a1rxámenoi, mécri ou4per a6n zw<si, kaì didáskousi kaì nouqetoûsin. e1peidàn qâtton suniñ< tiV tà legómena, kaì trofòV kaì mh'thr kaì paidagwgòV kaì au1tòV o2 path>r perì toútou diamácontai, o7pwV {w2V} béltistoV e5stai o2 paîV, par! e7kaston kaì e5rgon kaì lógon didáskonteV kaì e1ndeiknúmenoi o7ti tò mèn díkaion, tò dè a5dikon, kaì tóde mèn kalón, tóde dè ai1scrón, kaì tóde mèn o7sion, tóde dè a1nósion, kaì tà mèn poíei, tà dè mh> poíei. kaì e1àn mèn e2kw>n peíqhtai* ei1 dè mh', w7sper xúlon diastrefómenon kaì kamptómenon eu1qúnousin a1peilaîV kaì plhgaîV. metà dè taûta ei1V didaskálwn pémponteV polù mâllon e1ntéllontai e1pimeleîsqai eu1kosmíaV tw<n paídwn h6 grammátwn te kaì kiqarísewV* oi2 dè didáskaloi toútwn te e1pimeloûntai, kaì e1peidàn au3 grámmata máqwsin kaì méllwsin sunh'sein tà gegramména w7sper tóte th>n fwnh'n, paratiqéasin au1toîV e1pì tw<n báqrwn a1nagignw'skein poihtw<n a1gaqw<n poih'mata kaì e1kmanqánein |
325a | ni la a alfarería, sino la justicia, sensatez, la piedad, y este uno formado es lo que llamo virtud propia del hombre; si existe esto de lo que todos deben participar y que constituye un modelo que todo aquél que quiera aprender o realizar alguna otra cosa ha de seguir o, de lo contrario, renunciar a ello; si al que no participa de ello se le enseña y se le castiga, sea niño, hombre o mujer, para que mediante el castigo se haga mejor, y, en caso de no enmendarse con castigos y enseñanzas, se le expulsa por indeseable de la ciudad o se le mata, si todo esto es así y pese a ello los hombres virtuosos enseñan a sus hijos todo lo demás, pero esto no, ¡mira tú que maravilla de hombres virtuosos! Pues ya hemos demostrado que ellos consideran que esto es enseñable, tanto en la vida privada como en la pública. Pero siendo enseñable y cultivable ¿enseñan a sus hijos las demás cosas sobre las que no existe pena de muerte en caso de no saberlas, en tanto que sobre lo que existe pena de muerte y también de destierro para sus hijos (y, además de pena de muerte, confiscación de bienes y, para resumir en una palabra, destrucción de las familias), esas materias, en cambió, ni las enseñan ni las cuidan con todo cuidado? Al menos, Sócrates, hay que creerlo así. |
a1nagkázousin, e1n oi4V pollaì mèn nouqeth'seiV e5neisin pollaì dè diéxodoi kaì e5painoi kaì e1gkw'mia palaiw<n a1ndrw<n a1gaqw<n, i7na o2 paîV zhlw<n mimh<tai kaì o1réghtai toioûtoV genésqai. oi7 t! au3 kiqaristaí, e7tera toiaûta, swfrosúnhV te e1pimeloûntai kaì o7pwV a6n oi2 néoi mhdèn kakourgw<sin* pròV dè toútoiV, e1peidàn kiqarízein máqwsin, a5llwn au3 poihtw<n a1gaqw<n poih'mata didáskousi melopoiw<n, ei1V tà kiqarísmata e1nteínonteV, kaì toùV r2uqmoúV te kaì tàV a2rmoníaV a1nagkázousin oi1keioûsqai taîV yucaîV tw<n paídwn, i7na h2merw'teroí te w3sin, kaì eu1ruqmóteroi kaì eu1armostóteroi gignómenoi crh'simoi w3sin ei1V tò légein te kaì práttein* pâV gàr o2 bíoV toû a1nqrw'pou eu1ruqmíaV te kaì eu1armostíaV deîtai. e5ti toínun pròV toútoiV ei1V paidotríbou pémpousin, i7na tà sw'mata beltíw e5conteV u2phretw<si tñ< dianoíj crhstñ< ou5sñ, kaì mh> a1nagkázwntai a1podeiliân dià th>n ponhrían tw<n swmátwn kaì e1n toîV polémoiV kaì e1n taîV a5llaiV práxesin. kaì taûta poioûsin oi2 málista dunámenoi {málista} –málista dè dúnantai oi2 plousiw'tatoi –kaì oi2 toútwn u2eîV, prvaítata ei1V didaskálwn th<V h2likíaV a1rxámenoi foitân, o1yiaítata a1palláttontai. e1peidàn dè e1k didaskálwn a1pallagw<sin, h2 póliV au3 toúV te nómouV a1nagkázei manqánein kaì katà toútouV zh<n katà parádeigma, i7na mh> au1toì e1f! au2tw<n ei1kñ< práttwsin, a1ll! a1tecnw<V w7sper oi2 grammatistaì toîV mh'pw deinoîV gráfein tw<n paídwn u2pográyanteV grammàV tñ< grafídi ou7tw tò grammateîon didóasin kaì a1nagkázousi gráfein katà th>n u2fh'ghsin tw<n grammw<n, w8V dè kaì h2 póliV nómouV u2pográyasa, a1gaqw<n kaì palaiw<n nomoqetw<n eu2rh'mata, katà toútouV a1nagkázei kaì a5rcein kaì a5rcesqai, o8V d! a6n e1ktòV baínñ toútwn, kolázei* kaì o5noma tñ< kolásei taútñ kaì par! u2mîn kaì a5lloqi pollacoû, w2V eu1qunoúshV th<V díkhV, eu1qûnai. tosaúthV ou3n th<V e1pimeleíaV ou5shV perì a1reth<V i1díj kaì dhmosíj, qaumázeiV, w3 Sw'krateV, kaì a1poreîV ei1 didaktón e1stin a1reth'; a1ll! ou1 crh> qaumázein, a1llà polù mâllon ei1 mh> didaktón. |
326a | les obligan a aprenderlas de memoria. En ellas encuentran muchos consejos y gran número de relatos, alabanzas y elogios de egregios varones antiguos, de modo que el niño, movido por la emulación, los imite y sienta el deseo de ser como ellos. Los citaristas, a su vez, actúan de modo similar: Se cuidan de cultivar la sensatez y de que el adolescente no obre mal. Además, cuando aprenden a tocar la cítara, les enseñan las obras de otros grandes poetas líricos, para que las interpreten con la cítara, y se esfuerzan en que los ritmos y armonías queden incrustados en las almas de los niños, para que sean más mansos y para que, al ser mejores en el ritmo y la armonía, resulten competentes en el hablar y en el actuar, pues toda la vida del hombre tiene necesidad de ritmo y de armonía. Todavía después de esto, se los envía al maestro de gimnasia, para que con un cuerpo más vigoroso puedan ejecutar las órdenes de una mente ágil, y no se vean obligados, a causa de su fragilidad corporal, a amedrentarse, tanto en la guerra como en las demás situaciones. Esto lo hacen precisamente los que más pueden; y los que más pueden son los más ricos. Pues bien, sus hijos son los que primero comienzan a frecuentar la escuela y los últimos que la abandonan. |
o7ti toútou toû prágmatoV, th<V a1reth<V, ei1 méllei póliV ei3nai, ou1déna deî i1diwteúein. ei1 gàr dh> o8 légw ou7twV e5cei –e5cei dè málista pántwn ou7twV –e1nqumh'qhti a5llo tw<n e1pithdeumátwn o2tioûn kaì maqhmátwn proelómenoV. ei1 mh> oi4ón t! h3n pólin ei3nai ei1 mh> pánteV au1lhtaì h3men o2poîóV tiV e1dúnato e7kastoV, kaì toûto kaì i1díj kaì dhmosíj pâV pánta kaì e1dídaske kaì e1péplhtte tòn mh> kalw<V au1loûnta, kaì mh> e1fqónei toútou, w7sper nûn tw<n dikaíwn kaì tw<n nomímwn ou1deìV fqoneî ou1d! a1pokrúptetai w7sper tw<n a5llwn tecnhmátwn –lusiteleî gàr oi3mai h2mîn h2 a1llh'lwn dikaiosúnh kaì a1reth'* dià taûta pâV pantì proqúmwV légei kaì didáskei kaì tà díkaia kaì tà nómima –ei1 ou3n ou7tw kaì e1n au1lh'sei pâsan proqumían kaì a1fqonían ei5comen a1llh'louV didáskein, oi5ei a5n ti, e5fh, mâllon, w3 Sw'krateV, tw<n a1gaqw<n au1lhtw<n a1gaqoùV au1lhtàV toùV u2eîV gígnesqai h6 tw<n faúlwn; oi3mai mèn ou5, a1llà o7tou e5tucen o2 u2òV eu1fuéstatoV genómenoV ei1V au5lhsin, ou4toV a6n e1llógimoV hu1xh'qh, o7tou dè a1fuh'V, a1kleh'V* kaì pollákiV mèn a1gaqoû au1lhtoû faûloV a6n a1pébh, pollákiV d! a6n faúlou a1gaqóV* a1ll! ou3n au1lhtaí g! a6n pánteV h3san i2kanoì w2V pròV toùV i1diw'taV kaì mhdèn au1lh'sewV e1pai+ontaV. ou7twV oi5ou kaì nûn, o7stiV soi a1dikw'tatoV faínetai a5nqrwpoV tw<n e1n nómoiV kaì a1nqrw'poiV teqramménwn, díkaion au1tòn ei3nai kaì dhmiourgòn toútou toû prágmatoV, ei1 déoi au1tòn krínesqai pròV a1nqrw'pouV oi4V mh'te paideía e1stìn mh'te dikasth'ria mh'te nómoi mhdè a1nágkh mhdemía dià pantòV a1nagkázousa a1reth<V e1pimeleîsqai, a1ll! ei3en a5grioí tineV oi4oíper ou8V pérusin FerekráthV o2 poihth>V e1dídaxen e1pì Lhnaív. h3 sfódra e1n toîV toioútoiV a1nqrw'poiV genómenoV, w7sper oi2 e1n e1keínv tv< corv< misánqrwpoi, a1gaph'saiV a6n ei1 e1ntúcoiV Eu1rubátv kaì Frunw'ndj, kaì a1nolofúrai! a6n poqw<n th>n tw<n e1nqáde a1nqrw'pwn ponhrían. nûn dè trufâªV, w3 Sw'krateV, dióti pánteV didáskaloí ei1sin a1reth<V kaq! o7son dúnantai e7kastoV, kaì ou1deíV soi faínetai* ei3q!, w7sper a6n ei1 zhtoîV tíV didáskaloV |
327a | que en este asunto, el de la virtud, si la ciudad quiere subsistir, nadie debe ser profano. Si, pues, lo que digo es así (y ciertamente lo es), elige y considera otra cualquiera de las profesiones o de las enseñanzas. Supongamos, por ejemplo, que la ciudad no pudiera subsistir sin que todos fuéramos flautistas, cada cual en la medida de sus posibilidades; y que se enseñase esto a todo el mundo, tanto privada como públicamente, a la vez que se acusaba a quien no tocara bien la flauta; y que nadie se viese privado de esto, como ahora nadie se ve privado ni hace un misterio de lo justo y de las leyes, a diferencia de lo que ocurre en las demás obras técnicas (pues a todos, creo, nos resultan ventajosas la justicia y la virtud comunitarias, y por eso todos están dispuestos a comunicar y enseñar a todos la justicia y las leyes). Si esto es así, y si mantuviésemos todo el interés y buena voluntad para enseñarnos mutuamente el arte de tocar la flauta, ¿tú crees, Sócrates, que los hijos de los buenos flautistas saldrían buenos flautistas en mayor proporción que los hijos de los malos? Yo creo que no. Ocurriría, más bien, que el hijo que saliese mejor dotado para el arte de la flauta, ese se haría famoso, mientras que el peor dotado quedaría sin gloria. Ocurriría también con frecuencia que el hijo del buen flautista saldría mediocre y el hijo del mediocre, bueno. Pero, de todas formas, todos serían flautistas aceptables, en comparación con los profanos y con quienes no entienden nada de flauta. |
toû e2llhnízein, ou1d! a6n ei4V faneíh, ou1dé g! a6n oi3mai ei1 zhtoîV tíV a6n h2mîn didáxeien toùV tw<n ceirotecnw<n u2eîV au1th>n taúthn th>n técnhn h8n dh> parà toû patròV memaqh'kasin, kaq! o7son oi4óV t! h3n o2 path>r kaì oi2 toû patròV fíloi o5nteV o2mótecnoi, toútouV e5ti tíV a6n didáxeien, ou1 r2áªdion oi3mai ei3nai, w3 Sw'krateV, toútwn didáskalon fanh<nai, tw<n dè a1peírwn pantápasi r2áªdion, ou7tw dè a1reth<V kaì tw<n a5llwn pántwn* a1llà ka6n ei1 o1lígon e5stin tiV o7stiV diaférei h2mw<n probibásai ei1V a1reth'n, a1gaphtón. w4n dh> e1gw> oi3mai ei4V ei3nai, kaì diaferóntwV a6n tw<n a5llwn a1nqrw'pwn o1nh<saí tina pròV tò kalòn kaì a1gaqòn genésqai, kaì a1xíwV toû misqoû o8n práttomai kaì e5ti pleíonoV, w7ste kaì au1tv< dokeîn tv< maqónti. dià taûta kaì tòn trópon th<V práxewV toû misqoû toioûton pepoíhmai* e1peidàn gár tiV par! e1moû máqñ, e1àn mèn boúlhtai, a1podédwken o8 e1gw> práttomai a1rgúrion* e1àn dè mh', e1lqw>n ei1V i2erón, o1mósaV o7sou a6n fñ< a5xia ei3nai tà maqh'mata, tosoûton katéqhke. |
328a | Te parecería que ninguno en particular. Lo mismo te ocurriría, creo, si trataras de averiguar quién ha enseñado a los hijos de nuestros artesanos el arte que han aprendido de su padre, según el grado de competencia de éste y la de sus amigos de oficio: ¿Quién los ha enseñado? Creo, Sócrates, que indicar el maestro de éstos resulta tan difícil como fácil es encontrar el de los completamente ignorantes. Pues lo mismo ocurre con la virtud y con todo lo demás: Por pequeña que sea la ventaja que alguien nos saque en hacernos progresar en la virtud, hemos de darnos por satisfechos. |
dhmhgórwn, tác! a6n kaì toioútouV lógouV a1koúseien h6 PerikléouV h6 a5llou tinòV tw<n i2kanw<n ei1peîn* ei1 dè e1panéroitó tiná ti, w7sper biblía ou1dèn e5cousin ou5te a1pokrínasqai ou5te au1toì e1résqai, a1ll! e1án tiV kaì smikròn e1perwth'sñ ti tw<n r2hqéntwn, w7sper tà calkía plhgénta makròn h1ceî kaì a1poteínei e1àn mh> e1pilábhtaí tiV, kaì oi2 r2h'toreV ou7tw, smikrà e1rwthqénteV dólicon katateínousi toû lógou. PrwtagóraV dè o7de i2kanòV mèn makroùV lógouV kaì kaloùV ei1peîn, w2V au1tà dhloî, i2kanòV dè kaì e1rwthqeìV a1pokrínasqai katà bracù kaì e1rómenoV perimeînaí te kaì a1pod |